پښتو ځانګړى تورى :ليكونكى :عبدالجباركاكړ
چاې پلوو د مخه پورته نه كړى
پښتو لاهسى بكره پرته ده
دوى درې اونى په ورځپاڼه كښې موږ د پوښتنه راپورته كړى وه چې دا رښتيا دى چې پښتو د څو ژبو مور ده او دا چې پښتو د نړۍ د پخوانى ژبو څخه يوه ده چې دوو زره څخه هم زياته عمر لرى خو داخبره هغه وخت موږ سپنوى شو چې كله موږ په خپله ژبه كښې بنسټيزه پلټنه او(RESEARCH)وكړو

حاضرځوابي لغتي شاعران څوک دي؟ګل مر جان منګل
په لویه پکتیا( خوست، پکتیا او پکتیکا ) کی کله چی وادونه کیږی، نو د واده څښتن بیا د ټنګ ټاکور(مجلس) لپاره محلي شاعران چی ورته لغتی شاعران هم وایی راولی تر څو د واده لپاره راغلی میلمانه څو شیبی په خواښۍ سره تیری کړی او د شاعرانو د لغت مقابله چی په ساز سره بدرهګه کیږی تری خوند واخلی

په پښتو کې د نيمواک او دفتانګ ربړه :پوهيالى اجمل ښکلى
پښتو پښويه )ګرامر( چې له دوديزې عربي بڼې راوتې؛ نو تر ډېره د خپلې کورنۍ(هندو اروپايي( د ځينو غړيو تر سيوري لاندې شوې ده. پخوا به د عربي د ګرامري تعبيرونو او تعريفونو له مخې پښتو ګرامر ليکل کېده او يواځې بېلګې به يې پښتو وې، چې په دې کار سره به د پښتو په برخه کې د عربي ناسم تعريفونه او زياتي توکي راننوتل. دغه تعريفونه به تر ډېره پر پښتو سرباري وو او ګرامرليکوالو به د هغو عربي جوړښتونو لپاره هم پښتو بېلګې کتې، چې پښتو يې پر پوله هم نه وه تېره شوې؛ خو اوس دغه چار د هندو اروپايي ژبو له مخې کېږي.

له مورګنستيرنه تر اېلفنباينه : پوهاند زیار
پښتو اَرپوهه (Etymology) له مورګنستيرنه تر اېلفنباينه
دا دی، د دې لپاره چې د نوې پښتو ژبپوهنې مينه وال د دغې ارزښتمنې او ستونزمنې سکالو اوبيايې له لومړي ( ١٩٢٧ کال) چاپه تر دويم کره او غځېدلي (٢٠٠٣) چاپه، د شپږاوياکلن بشپړتيايي بهير يو لنډجاج هومره واخلي، د ښاغلي اېلفنباين د سريزې ژباړه په لاندې ډول وړاندې کېږي{: همداچې ګيورګ مورګنستيرن (Georg Morgenstierne) پر ١٩٢٧ ز. پښتو اَرپوهيزه وييپانګه (An Etymological Vocabulary of Pashto) خپره کړه،

د غونډلې بشپړ اند توکونه : محمد اقا شيرزاد
په ِغونډله کې د اساسي او پیرو برخو سربیره ځنې نورواحدونه چې بشپړاند توکونه نومیږي هم شته چې په هغوکې خج ، سیلاب، آهنګ ، بیلتون ، او پیوستون شامل دي چې دا توکونه دلیک نښو سربیره د غونډلې په مانیز جوړښت او د ویلو په ډول څرګنده اغیزه کوي .
همدا لامل دی چې مونږ ېې دلته یادونه اړینه بولو او لږترلږباید زمونږ محصلین ورسره اشنا اوسي.
که څه هم داموضوع د څیړنې د اصولو له مخې په غږ پوهې پورې اړه لري او یا خو دفونیمونودالفونونو په خصوصیاتو پوري تړلې موضوع ده .
په فونولوژي کې یوه موضوع د پره سودیکه ترعنوان لاندې راغلې ده چې دا په روسي ژبه کې پره سودیکه یا پره سودیه ، په انګلیسي ژبه کې (prosody) ، په فرانسوي ژبه کې (prosodie) ، په هسپانوي ژبه کې (prosodia) بلل شوې او معمولآ د فونیم پیژندنې په اثارو کې تر څیړنې لاندې راځې .

(ديوې پښتو- کره پښتو) د اوونۍ د ورځو نومونه:   پوهاند دوکتورم.ا. زيار اکسفورډ، 27-3-08
شنبه  ( پيلنۍ ) يکشنبه   (يونۍ ) دوشنبه  ( دونۍ ) سه شنبه (  منځنۍ ) چهارشنبه (   څلنۍ )پنجشنبه  ( پېنځنۍ ) جمعه(اَدينه)   اوونۍ يا ادينه

دغونډلې (جملې) برخې او اجزاوې : پوهنمل محمد اقا شيرزاد
دمانا له پلوه خپلواکې کلمې یامورفیمونه نظر خپل نحوي موقیعت ته کیدای شي د جملې مختلفې برخې شي .په جمله کې یواځې هغه مورفیمونه یا کلمې د جملې په اجزاوو یا برخوکې راځي چې هغه پوښتنې ته ځواب وویلای شي اودمانا له پلوه خپلواکې وي .لکه : نوم ، ستاینوم، عدد، ضمیراو فعل کلمې.
د غونډلې اجزاوې په دوه ډوله ویشل کیږي :

 پوهاند دوکتور م.ا.زيار :  اکسفورډ،10-1-08
 د خدای په پار يوه ـ کره پښتو   
له پارسي ـ اردو پېښو(څو، ترڅو، دکابل څخه کتنه، ملاتړ، دفاع ... په هکله، کوم چې، چاچې...) او خپلو سيمه ييزو ګړدودو (د سنګين ولسوالي يې ونيول، دا دما جی ده...)  نوره مه بلهاروئ  

په غونډله (جمله) کې د مورفيمونو ترمنځ اړيکې : پوهنمل شيرزاد
دا خو څرګنده خبره ده، چې په غونډلو او جملو کې مورفيمونو يو د بله سره اړيکې لري او دغه اړيکې ډېرۍ د ناخپلواکو مورفيمونو پواسطه منځ ته راځي.د بېلګې په ډول لاندې جملې وګورﺉ:
۱- بدخويونه سړی د خلکو په نظر کې سپک کوي.
۲- د مشرانو په پاملرنه د کشرانو کارونه سميږي.
۳- هوښيارې مېندې خپل اولادونه ښه روزي او ډېر ناز نه ورکوي.
په پورتنۍ لومړنۍ جمله کې (په، کې) په دوهمه جمله کې (په) په دريمه جمله کې (او) ناخپلواک مورفيمونه او په غونډلو کې د خپلواکو مورفيمونو ترمنځ د اړيکو ټينګولو لپاره استعمال شوي دي.

غونډله (Sentence)  محمد اقا شيرزاد
غونډله پښتو او جمله عربي کلمه ده، چې په لغت کې مجموعې ته وايي، غونډله په هره ژبه کې د خپلو ځانګړو ماناوو درلودنکی ده ولې ګرامري ماناوې يې سره ورته يا يو ګڼل کيږي.که وغواړو، چې غونډله په خپل ګرامري چاپيريال کې وڅېړو نو اړ يو، چې هغې ته يو تعريف ورکړو خودا چې په تعريف او پيژندنه کې د ژبپوهانو ترمنځ د نظر يووالی نه ليدل کيږي، ښه به داوي، چې د غونډلې په هکله د څو پوهانو نظرونه راواخلو او بيا غونډله تعريف کړو.

دغونډله پوهې واحدونه یا برخې او اجزاوې :محمد اقا شيرزاد   (د تير پسې  )
دغونډله پوهې دواحدونو تر څیړنې دمخه به هغو واحدونو باندې خبرې وکړو کوم چې دهغو په اړوند د ژبپوهانو او ګرامرپیژندونکو تر مینځ د نظرونو اختلاف موجود دی اود پښتو اودري ژبو ګرامر لیکونکو هغه په ډول ډول نومونو یاد کړیدي.دساري په ډول ترکیب، فقرې، تګمیم، اصطلاحات اومتلونه ځینو ګرامر لیکونکو عبارت اوترکیب د یو نحوي واحد په توګه تر څیړنې لاندې نیولي او ځینو دعبارت برخه بیله اویا خوسره په خپلو ګرامرونو کې رواړي نه دي او ځیني داسې څیړنې هم شته چې هغوی دعبارت واحد هم د ترکیب تر عنوان لاندې څیړلی دی .

پښتو غونډله پوهه (Syntax) ليکوال : محمد اقا شيرزاد
د غونډله پوهې (نحو) تعریف او پیژندنه :
غونډله پوهه پښتو اونحو عربې کلمه یا اصطلاح ده چې لغوې مانا یې لار ، طریقه ، روش ، دود او طرز ده . مګر دتشریحي ژبپوهنې یا ګرامري مانا له مخې غونډله پوهه یا نحوه د ګرامر هغه برخه ده چې په جمله کې د کلیمو دمطابقت ، ارتباط ، ترتیب اوترکیب څخه غږیږي .
او یا په بل  عبارت نحوه هغه پوهنې ته وایی چې د یوې ژبې د جملو ،عبارتونو، غونډونو (ترکیبونو) جوړښت ، ترتیب ، تنظیم او جوړښتي نظام تر څیړنې لاندې نیسي.